مجله پژوهش های راهبردی در علوم کشاورزی و منابع طبیعی

مجله پژوهش های راهبردی در علوم کشاورزی و منابع طبیعی

قابلیت‌های آبزی‌پروری ساحلی و دریایی ایران با رویکرد اقتصاد دریامحور و محدودیت آب شیرین

نوع مقاله : مقاله مروری

نویسنده
عضو مدعو فرهنگستان علوم و استاد زیست‌ شناسی معاونت پژوهش، فناوری و انتقال یافته ها گروه تکثیر و پرورش ماهی موسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشو
10.22047/srjasnr.2024.451691.1094
چکیده
پرورش ماهی و استفاده از پروتئین آبزیان از رویکردهای جهانی برای تأمین امنیت غذایی است که در این زمینه، بخشی به کرانه‌های ساحلی و محیط‌های دریایی اختصاص می‌یابد. بررسی آمارها و مستندهای جهانی در سال 2020 میلادی نشانگر نقش بی‌مانند تولید و توسعه آبزی‌پروری دریایی می­باشد؛ و از مجموع 6/122 میلیون تن تولید آبزی‌پروری، بخش چشمگیری (1/33 میلیون تن) به آبزی‌پروری در منطقه‌ ساحلی و آب‌های دریایی اختصاص دارد. که به همراه تولید جهانی جلبک‌های دریایی به1/68 میلیون تن می رسد. آبزی‌پروری دریایی در ایران فرصت مناسبی در تولید انواع آبزیان ایجاد می‌کند که با در نظر گرفتن شاخصه‌های توسعه پایدار مانند توجه به مبانی محیط زیست و جنبه‌های اقتصادی-اجتماعی، زمینه اشتغال مولد را نیز فراهم می‌کند. امروزه به­ دلیل برخی محدودیت‌های تولید و کمبود آب شیرین در استان‌های غیرساحلی، رویکرد استفاده از پیکره‌های آبی در شمال و جنوب کشور مانند دریای خزر، خلیج فارس و دریای عمان برای آبزی‌پروری شکل گرفته و رو به گسترش است. در این باره، بهره‌گیری از پیکره‌های آبی در تولید انواع ماهی‌ها در قفس‌های دریایی و نیز بهره‌برداری از جلبک‌های دریایی برای پرورش در ساحل‌ها و همچنین تکثیر و پرورش انواع صدف‌ها و نرم‌تنان در کنار توسعه متوازن میگو در برنامه هفتم توسعه (با بهره‌گیری از سیاست‌های کلی اقتصاد دریامحور) توصیه می‌شود.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Marine and Coastal Aquaculture Potentials of Iran, Considering the Limitations of Fresh Water and Sea Oriented Economic Approach

چکیده English

One of the global aproches to ensuring fish security involves aquaculture and using aquatic protein.in this context, fish production can engage to the coastlines and marine environments. International statistics in 2020 indicated the unique role of marine aquaculture production and development in the world. A significant part of aquaculture production (122.6 million tons), about 33.1 million tons belongs to coastal and mariculture. The global production of seaweed (35 million tons) should also be added to this statistic, which includes a total of 68.1 million tons. Marine aquaculture in Iran creates a good opportunity to produce a variety of aquatic products, which, taking into account the components of sustainable development, ie. attention to the basics of the environment and economic and social aspects. Mariculture also provides the field of productive employment. Today, due to some production limitations in inland waters and lack of fresh water in non-coastal provinces, the approach of using marine waters in the north and south of the country (the Caspian Sea, the Persian Gulf, the Oman Sea) has been formed and is expanding. in this regard, useing marine areas for fish production in various types sea cages, as well as the seaweed production and cultivation of all types of oysters and mollusks, along with the balanced development of shrimp production in the seventh national development plan (Including the general policies of the sea-oriented economy) is recommended.

کلیدواژه‌ها English

Food security
Marine fish
Aquaculture development
Marine invertebrates
احتشامی، فریبرز؛ حسین‌زاده صحافی، همایون. (1395). مروارید خلیج فارس، دانشنامه خلیج فارس، بنیاد دانشنامه‌نگاری ایران. وزارت علوم تحقیقات و  فناوری.
اسدی، مراد؛ مظاهری، مهدی؛ عبدالمنافی، نرجس السادات. (1400). بررسی تحلیلی شرایط موجود و تبیین وضعیت آینده بحران آب در کشور، دفتر مطالعات زیربنایی (گروه آب). مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی، 27 ص.
اسدی، هدایت؛ دهقانی، پرویز.( 1375). اطلس ماهیان خلیج فارس و دریای عمان. موسسه تحقیقات شیلات ایران.تهران.
اسکندری، غلامرضا. (1396). نقشه راه توسعه آبزی پروری ماهی های دریایی. موسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور ، 99 ص.
امینیان فتیده، باقر؛ حسین زاده صحافی، همایون؛ شعبانی، علی؛ یغمایی، فرهاد. (1387). بررسی خصوصیات تولیدمثلی ماهی سفید (Rutilus frisii kutum) در دریای خزر. نشریه پژوهش و سازندگی، 21( 2)، 144-152
حافظیه، محمود؛ بهمنی، محمود؛ ولی نسب، تورج؛ حسین زاده صحافی، همایون؛ شریف روحانی، مصطفی. (1399). مجموعه نشریات تجارب دنیا در بخش کشاورزی و منابع طبیعی. مقایسه صنعت پرورش ماهی در قفس در ایران با سایر کشورها. معاونت آموزش و ترویج کشاورزی. معاونت علمی و فناوری ، 56 ص.
حسین‌زاده صحافی، همایون. (1380). راهنمای مصور زیست شناسی دریایی، شناسایی، جمع آوری و نگهداری. موسسه انتشارات اصلانی. تهران..
حسین‌زاده صحافی، همایون. (1393). مروری بر قابلیت ها وکاربردهای دارویی نرمتنان و سخت پوستان خلیج فارس و دریای عمان. اولین همایش بین المللی و سومین همایش طب پیشگری، بهداشت، امداد و درمان دریایی بر روی شناور های سطحی و زیر سطحی. بندر عباس.  26-30.
حسین‌زاده صحافی، همایون. (1400). پیش بینی ظرفیت پرورش ۳۵۰ هزار تن میگو و ماهی در آب های ساحلی شمال و جنوب کشور http://www.ifsri.ir/news/view-54829.aspx
حسین‌زاده صحافی، همایون؛ بهمنی، محمود؛ محبی درخش، پرستو؛ پور کاظمی، محمد؛ غفاری، هادی؛ سیدمرتضایی، سیدرضا؛ گلشن، مهدی؛ احمدنژاد، محدثه؛ هوشمند، حسین؛ ذبایح نجف آبادی، مجتبی. (1400). تاثیر عصاره تخمدان ماهی صبیتی (Sparidentex hasta) حاوی پروستاگلاندین (PGF2α) بر نوسانات هورمون تستوسترون، شاخص GSI و تحرک اسپرم در جنس نر. مجله علمی شیلات ایران . 30( 3)، 13-1
حسین‌زاده صحافی، همایون؛ عبدالحی، حسین؛ طلوعی، محمد حسین؛ صیادفر، جواد. (1390). مقایسه تاثیر پذیری مراحل مختلف رشد بچه ماهی سفید (Rutilus firissi) در پاسخ دهی به مورفولین بعنوان تقویت کننده حافظه رفتار بازگشت به رودخانه. مجله علوم و فنون دریایی، 10( 3)، 14-22.
حسین‌زاده صحافی، همایون؛ دقوقی، بهنام؛ رامشی، حسین. (1379). اطلس نرمتنان خلیج فارس. موسسه تحقیقات شیلات ایران. تهران.
حسین‌زاده صحافی، همایون؛ کمالی، عیسی. (1382). ماهی های زینتی خلیج فارس. موسسه تحقیقات شیلات ایران.
سالنامه آماری سازمان شیلات ایران. (1401). دفتر مدیریت برنامه ریزی. سازمان شیلات ایران، 64 ص.
سند ملی و راهبردی تحول امنیت غذایی. (1400). دبیرخانه تدوین سند ملی دانش بنیان کشاورزی و غذا . نشرآموزش (مؤسسه آموزش و ترویج کشاورزی).
صدریان، منصور. (1390). نقشه  راه فرآورده های بیولوژیک. موسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور. 45 ص..
صیاد بورانی، محمد؛ ولی پور، علیرضا؛  پورکاظمی، محمد؛ عفت پناه، ایرج؛ محمدی تبار، بهمن؛ گلشن، مهدی. (1397). پرورش ماهی سوف سفید (Sander lucioperca) به روش تک گونه ای و متراکم از مرحله انگشت قدی تا مرحله ۵۰ گرمی. مجله ترویجی علوم آبزی پروری پیشرفته، 2 (1) 17-18.
طرفی موزان زاده، منصور؛ ذبایح نجف آبادی، مجتبی؛ هوشمند، حسین؛ آهنگرزاده، مینا؛ اصولی، عبدالرحیم؛ سقاوی، حمید؛ مهرجویان، شاپور؛ سیدمرتضایی، سیدرضا؛ حسینی ملایری، سیدجواد؛ حافظیه، محمود؛ حسین زاده صحافی، همایون. (1402). راهکارهای مولد سازی و تکثیر مصنوعی لارو ماهی باس دریایی آسیایی (Lates calcarifer) در شرایط اسارت. مجله علمی شیلات ایران . 32 (5)، 14-1.
مرتضایی، سید رضا. (1399). تدوین معیارها وضوابط پرورش ماهی های دریایی درقفس . موسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور.
مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی. (1400). توسعه دریامحور و اقتصاد دریا. ضرورتی بی بدیل در تحقق اقتصاد پویا و مقاومتی کشور. معاونت مطالعات زیر بنایی،4 ص.
معظمی، نسرین. (1390). زیست شناسی و زیست فناوری دریا. پژوهشگاه ملی مهندسی ژنتیک و زیست فناوری. 276 ص.
نادری جلودار، مهدی؛ عبدلی، اصغر. (1383). اطلس ماهیان حوزه جنوبی دریای خزر. موسسه تحقیقات شیلات ایران. تهران.
ولی‌نسب، تورج؛ حافظیه، محمود؛ حسین زاده صحافی، همایون. (1389).  زیست شناسی آبزیان. انتشارات موسسه آموزش عالی علمی کاربردی جهاد کشاورزی. تهران.
ولی‌نسب، تورج؛ حسین زاده صحافی، همایون؛ وثوقی، عبدالرحیم؛ اسکندری بنچناری، محمود. (1383). تولید مثل خرچنگ شناگر آبی (Portunus pelagicus) در آبهای استان هرمزگان (حوضه بندر عباس). پژوهش و سازندگی، 17(3) 64 ، 52-57.