کشاورزی بوم‌شناختی و امنیت غذایی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار دانشگاه شهید بهشتی و عضو مدعو فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران

چکیده

            جهان اکنون به این نتیجه رسیده است که دستیابی به امنیت غذایی پایدار با رهیافت‏های تولیدمحوری و سودای تولید هر چه بیشتر  موجب نابودی منابع و سامانه‏های کشاورزی می‏‏شود. بنابراین باید با نگرشی بوم‏شناختی‏ که بر محور کشاورزی پایدار و بهره‏وری استوار می‌‌باشد، ضمن تولید غذای کافی و سالم، زمینه‌‌های حفظ منابع و سلامت محیط را نیز فراهم ‏آورد. به باور بسیاری از متخصصان و سیاست‌گذاران، کشاورزی بوم‎شناختی راه مناسبی برای تامین امنیت غذایی پایدار در آینده و رهیافتی برد- برد است که با ایجاد هم‏افزایی‎ها موجب افزایش تولید غذا و بهبود امنیت غذا و تغذیه و همزمان حفظ خدمات بوم‏نظامی و تنوع زیستی می‌‌شود که اجزای ضروری تولید پایدار کشاورزی هستند. اصول کشاورزی بوم‏شناختی مبتنی است بر کمینه‏سازی مصرف نهاده‏های برون‏ مزرعه‏ای و بیشینه‏سازی اتکا به نهاده‎ها و عملیات درون مزرعه‏ای. سلامت مواد غذایی نیز زمانی حاصل می‏شود که برابر تعریف، پسماند نهاده‏های کشاورزی، عامل‌‌های بیماریزا، فلزهای سنگین و دیگر آلاینده‏ها در مواد غذایی حضور نداشته باشند که این هدف مهم با کشاورزی بوم‏شناختی به ‌‌دست می‌‌آید. از سوی دیگر، ارتقای تاب‏آوری سامانه‏های کشاورزی در ایران و دیگر منطقه‌‌های خشک و نیمه‏خشک که تغییر اقلیم در آن‌ها موجب تشدید تنش‏های محیطی، از جمله خشکی، شوری و گرما می‏شود مستلزم توجه به رویکردهای بوم‎شناختی در تولید فراورده‌‌های کشاورزی است. ایران نیز برای دستیابی به امنیت غذایی پایدار باید در مسیر کشاورزی بوم‏شناختی گام بردارد، کشاورزی بوم‏شناختی‌ای که دانش‏بنیان، بوم‏سازگار، اقتصادمحور و بر پایه ظرفیت محیطی سرزمینی باشد.

کلیدواژه‌ها

1- کوچکی، ع. 1376. کشاورزی پایدار: بینش یا روش؟ اقتصاد کشاورزی و توسعه 72-20:53.
2- کوچکی، ع. 1382. بوم‎شناسی کشاورزی. مجله علوم محیطی 15-19:(1)1. 
3- مهدوی دامغانی، ع. 1393. جمع‌پذیری امنیت غذایی و خودکفایی برای ایران 1404؛ ضرورت‌های تجدیدنظر نظام جمهوری اسلامی در پارادایم امنیت غذایی کشور. شبکه مطالعات سیاست‌گذاری عمومی، تهران، 4-1.
4. Allen, L., B. de Benoist, O. Dary, R. Hurrell. 2006. Guidelines on food fortification with micronutrients. World Health Organization and Food and Agriculture Organization of the United Nations; 17-21.
5. Beeman, R. 1993. The trash farmer: Edward Faulkner and the origin of sustainable agriculture in the United States, 1943-1953. J. Sustain. Agr. 4:91-102.
6. Bruinsma, J. 2003. World agriculture: towards 2015/2030 – An FAO perspective, Earthscan, London and FAO, Rome, Italy.
7. Da Siva, J. 2014. Agroecology for food security and Nutrition. Proceedings of the FAO International Symposium. 18-19 September; Rome, Italy, pp. 3-4.
8. Dawkins, K. 1997. Gene Wars: The Politics of Biotechnology. New York, Seven Stories Press.
9. FAO. 1991. Water Harvesting. Doc. No. AGL/MISC/17/91. Rome, Italy, 23 p.
10. FAO, IFAD, UNICEF, WFP, WHO. 2018. The State of Food Security and Nutrition in the World 2018; Building climate resilience for food security and nutrition. Rome, Italy, pp. 118-125.
11. FAO/WHO. 2002. Human vitamin and mineral requirements. Report of the Joint FAO/WHO Consultation, Bangkok, Thailand, pp. 18-19.
12. FAO. 2011. The State of Food Insecurity in the World; How does international price volatility affect domestic economies and food security? FAO, Rome, Italy, pp. 46-55.
13. Francis, C.A. 1990. Sustainable agriculture: myths and realities. J. Sustain. Agr. 1:97-106.
14. Gliessman, S.R. 1998. Agroecology: Ecological Processes in Sustainable Agriculture. Ann Arbor Press, Chelsea, Michigan, USA, pp. 145-146.
15. Gödecke, T., A.J. Stein, M. Qaim. 2018. The global burden of chronic and hidden hunger: Trends and determinants. Glob. Food Secu. 17:21–29.
16. Hansen, J.W. 1996. Is agricultural sustainability a useful concept? Agr. Syst. 50:117-143.
17. Hoy, C. 2015. Agroecosystem health, agroecosystem resilience, and food security. J. Environ. Stud. Sci. 5: 623-635.
18. Nazari Nooghabi, S., S. Burkart, H. Mahmoudi, F. Taheri, A. Mahdavi Damghani, M. Yazdanpanah, G. Hosseininia, H. Azadi. 2017. More food or better distribution? Reviewing food policy options in developing countries. Food Reviews International; Retrieved from: https://doi.org/10.1080/87559129.2017.1359841.
19. Pretty, J., W.J. Sutherland, J. Ashby, J. Auburn, D. Baulcombe, M. Bell, J. Bentley, S. Bickersteth, K.  Brown, J. Burke, H. Campbell, K. Chen, E. Crowley, I. Crute, D. Dobbelaere, G. Edwards-Jones, F. FunesMonzote, H.C.J. Godfray, M. Griffon, P. Gypmantisiri, L. Haddad, S. Halavatau, H. Herren, M. Holderness, A.M. Izac, M. Jones, P. Koohafkan, R. Lal, T. Lang, J. McNeely, A. Mueller, N. Nisbett, A. Noble, P. Pingali, Y. Pinto, R. Rabbinge, N.H. Ravindranath, A. Rola, N. Roling, C. Sage, W. Settle, J.M. Sha, L. Shiming, T. Simons, P. Smith, K. Strzepeck, H. Swaine, E. Terry, T.P. Tomich, C. Toulmin, E. Trigo, S. Twomlow, J.K Vis, J. Wilson, S. Pilgrim. 2010. The top 100 questions of importance to the future of global agriculture. Int. J. Agr. Sustain. 8:219-236.
20. Timmermann, C., G.F. Félix, P. Tittonell. 2018. Food sovereignty and consumer sovereignty: Two antagonistic goals? Agroecol. Sustain. Food Syst. 42: 274-298.
21. UN. 2018. The State of World Population 2018. United Nation Population Fund, pp. 19-21.
22. Vandermeer, J. 1989. The ecology of intercropping. Cambridge University Press; 187-188.
23. Walter, G.R. 2002. Economics, ecology-based communities, and sustainability. Ecol. Econ. 42:81-87.
24. WHO. 2006. Guidelines on food fortification with micronutrients. World Health Organization, Geneva, Switzerland.
25. Willer, H., J. Lernoud. 2019. The world of organic agriculture; statistics and emerging trends 2019. Research Institute of Organic Agriculture (FiBL), Frick, and IFOAM- Organics International, Bonn, Germany, pp. 12-15.