فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران مجله پژوهش های راهبردی در علوم کشاورزی و منابع طبیعی 24234757 11 1 2026 05 22 Climate Change and Forests: From Global Warming to a Threat Against Forest Ecosystems تغییر اقلیم و جنگل‌ها: از گرمایش جهانی تا تهدید بوم‌نظام‌های جنگلی ایران 1 14 242157 10.22047/srjasnr.2025.530221.1136 FA پدرام عطارد دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران محمود زبیری دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران مجید فرخنده مخدوم دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران جهانگیر فقهی دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران 0000-0003-2253-5789 نغمه مبرقعی دانشگاه شهید بهشتی مقداد جورغلامی دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران 0000-0003-3676-278X Journal Article 2025 06 13 Climate change, as one of the most critical environmental challenges of the current century, extensively impacts forest ecosystems, while forest destruction has, in turn, exacerbated this phenomenon. This study investigates the two-way relationship between climate change and forests, demonstrating that the increase in greenhouse gases from human activities, along with natural factors, has led to global warming, altered precipitation patterns, increased droughts, and forest fires. Forests, acting as the most important carbon sinks, play a key role in moderating the climate, but deforestation is a significant contributor to carbon dioxide emissions. In Iran, climate change has caused increased temperatures, reduced rainfall, intensified droughts, and a serious threat to the country’s forests. This research emphasizes the need to implement solutions for the protection and restoration of forests, sustainable water resource management, reduction of greenhouse gas emissions, and ecological planning to prevent the escalation of the crisis. تغییر اقلیم به‌عنوان یکی از مهمترین چالش‌های محیط‌زیستی سده حاضر، تأثیرهای گسترده‌ای بر بوم‌نظام‌های جنگلی دارد و همزمان، تخریب جنگل‌ها نیز به تشدید آن دامن زده‌است. این بررسی به رابطه دوسویه بین تغییر اقلیم و جنگل‌ها می‌پردازد و نشان می‌دهد که افزایش گازهای گلخانه‌ای5 ناشی از فعالیت‌های انسانی، همراه با عامل‌های طبیعی، موجب گرمایش جهانی، تغییر الگوهای بارش، افزایش خشکسالی‌ها و آتش‌سوزی‌های جنگلی شده‌ است. جنگل‌ها به‌عنوان مهمترین ذخیره‌گاه‌های کربن، نقش کلیدی در تعدیل اقلیم دارند، اما جنگل‌زدایی نیز سهم چشمگیری در انتشار دی‌اکسیدکربن دارد. در ایران، تغییراقلیم موجب افزایش دما، کاهش بارندگی و تشدید خشکسالی‌ها شده ‌است، که تهدیدی جدی برای جنگل‌های کشور است. پژوهش حاضر، بر لزوم اجرای راهکارهایی برای حفاظت و احیای جنگل‌ها، مدیریت پایدار منابع آب، کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای و برنامه‌ریزی بوم‌شناسی تأکید دارد تا از تشدید بحران جلوگیری شود.

https://srj.asnr.ias.ac.ir/article_242157_cfe117f010da9bf8c9aac177ee610076.pdf

فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران مجله پژوهش های راهبردی در علوم کشاورزی و منابع طبیعی 24234757 11 1 2026 05 22 Using of Allelopathic Properties of Agronomic Plants for Weed Control بهره‌گیری از ویژگی‌های دگرآسیبی گیاهان زراعی برای کنترل علف‌های ناخواسته 15 30 242158 10.22047/srjasnr.2026.503073.1122 FA فرود صالحی دانشیار پژوهشی بخش تحقیقات علوم زراعی و باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان اصفهان، سازمان تحقیقات، آموزش و 0000-0002-5085-3832 امیرهوشنگ جلالی استادیار پژوهشی بخش تحقیقات علوم زراعی و باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان اصفهان، سازمان تحقیقات، آموزش 0000-0001-7773-2224 Journal Article 2025 02 01 Plants affect the growth of other plants through the use of certain chemical compounds (allelochemicals), a process known as allelopathy. Presence of allelopathic compounds have also been reported in various plant species. The most important allelochemical groups in major crops include phenolics, benzoxazoles, sorgoleon, glucosinolates, terpenes, alkaloids, and mumilactones. The allelopathic potential of crops can be used for weed control in the field. This may become possible by characterizing the allelopathic activities of crops and their application methods for weed control. These methods include the development of slow-growing crop cultivars with allelopathic potential, intercropping a crop with allelopathic potential with a crop without this feature, growing another crop with allelopathic activity in the field, using crop residues with allelopathic properties as mulch, and using an allelopathic crop as a cover crop. Given the increasing environmental risks caused by chemical pesticides, the commercialization of allelopathic compounds for weed control is an attractive branch of research. برخی از گیاهان با ترشح ترکیب‌های شیمیایی به‌ویژه ماده‌های آللوشیمیایی، بر رشد گیاهان دیگر تأثیر میگذارند که این فرایند، دگرآسیبی4 نامیده میشود. شماری از ترکیب‌های دگرآسیب5 در گونههای گیاهی مختلف گزارش شده است. مهمترین گروههای آللوشیمیایی در گیاهان زراعی اصلی شامل ترکیب‌های فنولیک، بنزوکسازینوئید، سورگولئون، گلوکوزینولات، ترپنها، آلکالوئیدها و مومیلاکتونها است. این قابلیت دگرآسیبی محصول‌های زراعی به چندین روش میتواند برای کنترل علف‌های ناخواسته (هرز) در کشتزار مورد بهره‌برداری قرارگیرد. این موضوع ممکن است با مشخص کردن فعالیت دگرآسیبی محصول‌های زراعی برای کنترل علفهای ناخواسته به چندین روش صورت پذیرد. این روش‌ها می‌توانند موجب رشد رقم‌های زراعی شوند که دارای قابلیت دگرآسیبی هستند. راه‌های دیگر شامل کشت مخلوط یک محصول زراعی با داشتن قابلیت دگرآسیبی با محصول زراعی بدون این ویژگی، کشت یک گیاه دارای فعالیت دگرآسیبی در تناوب زراعی، استفاده از پسماند محصول دارای ویژگی دگرآسیبی به‌عنوان خاکپوش و بهره‌گیری از گیاه دگرآسیب به‌عنوان گیاه پوششی برای کنترل علفهای ناخواسته میباشد. با توجه به افزایش دغدغه‌های محیط‌زیستی ناشی از مصرف سم‌های شیمیایی، تجاریسازی ترکیب‌های دگرآسیب برای کنترل علفهای ناخواسته مورد علاقه پژوهشگران است.

https://srj.asnr.ias.ac.ir/article_242158_89842678e49839b0888730e44064a0fa.pdf

فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران مجله پژوهش های راهبردی در علوم کشاورزی و منابع طبیعی 24234757 11 1 2026 05 22 Sampling in Environmental Sciences; Principles and Methods with Emphasis on Vegetation and Ecological Factors نمونه‌برداری در علوم محیطی: اصول و روش‌ها با تأکید بر پوشش گیاهی و عامل‌های بوم‌شناختی 31 44 242159 10.22047/srjasnr.2026.517245.1129 FA محمدعلی زارع چاهوکی استاد دانشگاه تهران Journal Article 2025 04 16 Sampling in the environmental sciences is recognized as a fundamental basis for collecting reliable data and for analyzing ecological phenomena. This review, with an emphasis on vegetation and associated ecological factors, examines the principles, methods, and challenges of sampling in natural environments. Primary sampling approaches include non-probability (non-random), probability (random), stratified, cluster, spatial, and integrated (hybrid) designs, each is selected according to the conditions and complexity of natural ecosystems, the practical challenges of field data collection, the study’s spatiotemporal scale and objectives, and the types of variables under investigation. For the assessment of ecological drivers in plant communities, correct selection of sampling units and instruments, appropriate sampling protocols, and the incorporation of modern technologies such as geographic information systems (GIS) and remote sensing play a central role in reducing measurement error and uncertainty and in increasing data accuracy and precision. Moreover, explicit consideration of spatial heterogeneity and species distributions, temporal replication of sampling, and the determination of optimal sample size and sampling intensity ensure data quality and the generalizability of findings. This review presents an integrated framework for selecting sampling methods that leverages remote sensing and GIS data in vegetation studies of heterogeneous ecosystems, thereby enabling error and uncertainty reduction and cost optimization. The findings indicated that combining traditional field methods with advanced technologies (e.g., GIS and remote sensing), together with adherence to statistical principles and objective-driven study design, not only improves data accuracy but also strengthens the capacity to provide practical management recommendations for the conservation and sustainable management of rangeland ecosystems. نمونه‌برداری در علوم محیطی به‌‌عنوان پایه‌ای اساسی برای جمع‌آوری داده‌های معتبر و واکاوی پدیده‌های بوم‌شناختی شناخته می‌شود. بررسی حاضر با تمرکز بر پوشش گیاهی و عامل‌های بوم‌شناختی، به واکاوی اصول، روش‌ها و چالش‌های نمونه‌برداری در محیط‌های طبیعی می‌پردازد. روش‌های اصلی شامل نمونه‌برداری غیرتصادفی، تصادفی، طبقه‌بندی‌شده، خوشه‌ای، مکانی و تلفیقی هستند که هر یک با توجه شرایط و پیچیدگی‌های بوم‌نظام‌های طبیعی، چالش‌ها در جمع‌آوری داده‌ها در محیط‌های طبیعی، هدف‌ها و مقیاس مکانی- زمانی پژوهش و نوع متغیرهای مورد بررسی، گزینش می‌شوند. برای بررسی عامل‌های‌ بوم‌شناختی در جامعه‌های گیاهی، گزینش صحیح واحدهای نمونه‌برداری و ابزارها، روش‌ نمونه‌برداری و استفاده از فناوری‌های نوین مانند GIS4 و سنجش از دور، در کاهش خطا، نبود قطعیت و افزایش دقت داده‌ها نقش کلیدی دارند. افزون بر این، توجه به ناهمگنی مکانی و پراکنش گونه‌ها، تکرار زمانی نمونه‌برداری و تعیین اندازه و شمار نمونه بهینه، کیفیت داده‌ها و تعمیم‌پذیری نتایج را تضمین می‌کند. رویکرد این بررسی، ارائه چارچوب تلفیقی برای گزینش روش‌های نمونه‌برداری با بهره‌گیری از داده‌های سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی در بررسی‌های پوشش گیاهی و بوم‌نظام‌های ناهمگن است که امکان کاهش خطا، نبود قطعیت و بهینه‌سازی هزینه‌ها را فراهم می‌کند. نتایج نشان می‌دهند که ترکیب روش‌های سنتی و فناوری‌های نوین مانند سیستم اطلاعات جغرافیایی و سنجش از دور همراه با رعایت اصول آماری و طراحی پژوهش بر پایه هدف‌های آن، نه تنها دقت داده‌ها را افزایش می‌دهد، بلکه توانایی ارائه توصیه‌های مدیریتی عملی برای حفاظت و مدیریت بوم‌نظام‌های مرتعی را نیز بهبود می‌دهد.

https://srj.asnr.ias.ac.ir/article_242159_f19e7a75d227617e96e08f7480b0e526.pdf

فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران مجله پژوهش های راهبردی در علوم کشاورزی و منابع طبیعی 24234757 11 1 2026 05 22 Key Drivers Affecting the Resilience of Iranian Tea Farmers پیشران‌های اثرگذار بر تاب‌آوری چای‌کاران ایران 45 62 242160 10.22047/srjasnr.2025.520384.1130 FA محمدامین غلام آزاد گروه اقتصاد کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تهران، البرز، ایران محمد کاووسی کلاشمی گروه اقتصاد کشاورزی، دانشکده علوم کشاورزی، دانشگاه گیلان Journal Article 2025 04 30 Resilience refers to the ability to survive and grow under changing conditions and plays a vital role in coping with shocks such as climate change, rising production input costs, severe fluctuations in guaranteed purchase prices and free-market rates, and the dominance of multiple intermediaries in the value chain. Tea production in Iran is particularly confronted with such challenges, which highlights the necessity of examining the drivers influencing tea farmers’ resilience. The aim of this study, conducted in 2025, is to identify and prioritize the drivers affecting the resilience of Iranian tea farmers. To this end, four categories of drivers (economic, social, technical, and physical) comprising 27 sub-drivers were assessed through the participation of 15 experts and specialists. The results revealed that economic and market drivers (48.13%) and technical drivers (25.80%) play the most significant roles in enhancing resilience. On this basis, it is recommended that policies focus on revising the pricing system and setting guaranteed purchase prices consistent with the actual cost of production as the main economic factor, while simultaneously strengthening tea farmers’ managerial skills as the key technical driver and modernizing equipment and physical assets. Such emphasis can simultaneously ensure economic sustainability, improve productivity, and enhance the resilience of tea farmers against environmental crises and market fluctuations. تاب‌آوری به‌معنای توانایی بقا و رشد در شرایط متغیر است و در رویارویی با تکانه‌هایی همچون تغییر اقلیم، افزایش هزینه نهاده‌های تولید، فراز و فرودهای شدید قیمت خرید تضمینی و بازار آزاد و حضور واسطه‌های بی‌شمار در زنجیره ارزش، نقشی حیاتی دارند. تولید چای در ایران به‌‌ ویژه با چنین چالش‌هایی روبه‌رو است و همین موضوع ضرورت بررسی پیشران‌های مؤثر بر تاب‌آوری چایکاران را دوچندان می‌کند. هدف پژوهش حاضر، شناسایی و اولویت‌بندی پیشران‌های اثرگذار بر تاب‌آوری چایکاران ایران است که در سال 1404 انجام ‌شد. در این راستا، چهار دسته پیشران اقتصادی، اجتماعی، فنی و فیزیکی در قالب ۲۷ خردهپیشران با مشارکت ۱۵ نفر از خبرگان و کارشناسان بررسی‌شد. نتایج نشان‌ دادند که پیشران‌های اقتصادی و بازار (13/48%) و فنی (80/25%) بیشترین نقش را در ارتقای تاب‌آوری دارند. بر این پایه، پیشنهاد می‌شود سیاست‌گذاری‌ها با محوریت بازنگری در نظام قیمت‌گذاری و تعیین قیمت تضمینی متناسب با هزینه‌های واقعی تولید به ‌عنوان اصلی‌ترین عامل اقتصادی، همراه با ارتقای مهارت‌های مدیریتی چایکاران به‌‌عنوان مهمترین پیشران فنی و نوسازی تجهیزات و دارایی‌های فیزیکی دنبال شود، زیرا تمرکز بر این بخش‌ها می‌تواند همزمان پایداری اقتصادی، بهبود بهره‌وری و افزایش تاب‌آوری چایکاران در برابر بحران‌های محیطی و نوسان‌های بازار را تضمین کند.

https://srj.asnr.ias.ac.ir/article_242160_0cb016be9ecf5adfc15dd1c715bc24d7.pdf

فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران مجله پژوهش های راهبردی در علوم کشاورزی و منابع طبیعی 24234757 11 1 2026 05 22 An Analytical Examination of Opportunities, Threats, Strengths, and Weaknesses of Floodwater Spreading Projects in Iran واکاوی فرصت‌ها، تهدیدها، نقطه‌های قوت و ضعف طرح‌های پخش سیلاب در ایران 63 76 242161 10.22047/srjasnr.2026.522936.1131 FA سعید رضا موذنی دانشگاه تهران آرش ملکیان استاد دانشگاه تهران و عضو مدعو فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران Journal Article 2025 05 11 Floodwater spreading projects, as one of the key methods for runoff management and enhancing natural water infiltration in downstream lands—particularly in arid and semi-arid regions of Iran—play a vital role in reducing flood damages, strengthening the natural recharge of aquifers, and improving the ecological condition of rangelands and rain-fed farmlands. The aim of this study was to systematically analyze the strengths, weaknesses, opportunities, and threats (SWOT) associated with floodwater spreading projects in Iran and to develop optimal strategies for improving their performance and achieving sustainable development through the use of analytical models SWOT and QSPM. In this research, internal factors (strengths and weaknesses) and external factors (opportunities and threats) were identified and evaluated through targeted interviews with experts, managers, natural resources specialists, and university professors. The results revealed that these projects are in a position where adopting conservative (WO) strategies can lead to the best outcomes. Based on the findings, applying advanced technologies for flood modeling and monitoring (such as GIS, remote sensing, and numerical hydrological models), strengthening cooperation among scientific, executive, and local institutions, and enhancing community participation are among the most important strategies that can improve the performance and sustainability of floodwater spreading projects. Moreover, integrating indigenous knowledge with financial support and localization of successful global experiences can enhance these projects’ capacity to cope with challenges such as soil salinity and sedimentation. The results also indicated that environmental monitoring and the use of advanced technologies play a decisive role in improving project performance. Ultimately, this study demonstrates that through appropriate strategies and integrated management, floodwater spreading projects can become an effective tool for mitigating climate change impacts and enhancing water resources management in arid regions. طرح‌های پخش سیلاب یکی از روش‌های مدیریت رواناب و افزایش نفوذ طبیعی آب در زمین‌های پایین‌دست، به ‌ویژه در منطقه‌های خشک و نیمه‌خشک ایران، نقش مهمی در کاهش اثرهای مخرب سیلاب، تقویت تغذیه طبیعی آبخوان‌ها و بهبود وضعیت بوم‌زیستی مرتع‌ها و زمین‌های دیم دارند. هدف پژوهش حاضر، واکاوی نظام‌مند نقطه‌های قوت، ضعف، فرصت‌ها و تهدیدهای مرتبط با طرح‌های پخش سیلاب در ایران و تدوین راهبردهای بهینه برای بهبود عملکرد و توسعه پایدار این طرح‌ها با استفاده از الگوهای واکاوی SWOT4 و QSPM5 است. در این بررسی، عامل‌های داخلی (نقطه‌های قوت و ضعف) و خارجی (فرصت‌ها و تهدیدها) از راه مصاحبه‌های هدفمند با خبرگان، مدیران و متخصصان منابع طبیعی و استادان دانشگاه شناسایی و ارزیابی شدند و مشخص شد که این طرح‌ها در موقعیتی قرار دارند که به‌کارگیری راهبردهای محافظه‌کارانه می‌تواند بهترین نتیجه را به همراه داشته باشد. بر اساس نتایج به‌ دست ‌آمده، به‌کارگیری فناوری‌های نوین الگوسازی و پایش سیلاب (مانند سیستم اطلاعات جغرافیایی، سنجش ‌از دور و الگوهای عددی هیدرولوژیک)، تقویت همکاری میان نهادهای علمی، اجرایی و محلی و همچنین افزایش مشارکت جامعه‌های محلی از مهمترین راهبردهایی هستند که می‌توانند به بهبود عملکرد و پایداری طرح‌های پخش سیلاب کمک کنند. همچنین، بهره‌گیری از دانش بومی در کنار حمایت‌های مالی و بومی‌سازی تجربه‌های موفق جهانی، ظرفیت این طرح‌ها را برای رویارویی با چالش‌هایی مانند شوری خاک و رسوب‌گذاری افزایش می‌دهد. یافته‌ها همچنین نشان می‌دهند که نظارت‌های محیط‌زیستی و استفاده از فناوری‌های پیشرفته در بهبود عملکرد این طرح‌ها نقشی تعیین‌کننده دارند. در پایان، پژوهش حاضر نشان می‌دهد که با به‌کارگیری رویکردهای مناسب و مدیریت جامع، می‌توان طرح‌های پخش سیلاب را به ابزاری کارا برای کاهش تأثیر تغییر اقلیم و بهبود مدیریت منابع آب در منطقه‌های خشک و نیمه‌خشک تبدیل کرد.

https://srj.asnr.ias.ac.ir/article_242161_e2b1cecb59c5cd40a7308307ea5d2180.pdf

فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران مجله پژوهش های راهبردی در علوم کشاورزی و منابع طبیعی 24234757 11 1 2026 05 22 Analysis of the Adaptive Capacity of Qashqai Nomads in Response to Climate Change in Rangelands of Shiraz County واکاوی ظرفیت سازگاری عشایر قشقایی در رویارویی با تغییر اقلیم در مرتع‌های میان‌بند شهرستان شیراز 77 92 242162 10.22047/srjasnr.2025.524809.1132 FA حمیدرضا رستم مراددوقزلو گروه احیاء مناطق خشک و کوهستانی، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران. مهدی قربانی دانشیار گروه احیا مناطق خشک دانشکده منابع طبیعی دانشگاه کرج ناصری حمیدرضا گروه جنگلداری و اقتصاد جنگل، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران. علی طویلی گروه احیاء مناطق خشک و کوهستانی، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران. سارا جلیلیان گروه ترویج و آموزش کشاورزی پایدار، دانشکده اقتصاد و توسعه کشاورزی، دانشگاه تهران، کرج، ایران. Journal Article 2025 05 19 This study investigated the perceptions and adaptive capacity of Qashqai nomads in the mid-range rangelands of Shiraz County in response to climate change. The objective was to analyze herders’ understanding of climate change indicators and to assess various dimensions of adaptive capacity—including economic, social, infrastructural, knowledge-based, and governmental policy aspects—in order to propose strategies for enhancing livelihood resilience. The research followed a descriptive-survey method using a structured questionnaire, whose validity was confirmed by experts and reliability assessed using Cronbach's alpha: 0/773 for climate perception and 0/772 for adaptive capacity. The statistical population included nomads from the Sheshboluki and Rahimlu tribes, with 79 members of the fifth-term tribal council selected through purposeful and complete sampling. Results showed that the nomads had a moderate to high perception of climate change (mean = 3/23), particularly identifying reduced snowfall and drying water resources as the most evident signs, whereas increased pest outbreaks and wind pattern changes were perceived as less significant indicators. Among the dimensions of adaptive capacity, the knowledge-based aspect had the highest mean score (2/33), while the economic (1/86) and governmental policy (1/94) dimensions had the lowest. The Friedman test confirmed significant differences among these dimensions. Structural equation modeling did not reveal a significant relationship between climate perception and adaptive capacity. Based on these findings, it is recommended to enhance nomadic resilience to climate change by strengthening cooperatives, offering integrated indigenous and modern training programs, ensuring equitable distribution of technology, and providing targeted support to vulnerable households. در این پژوهش، درک و ظرفیت سازگاری عشایر قشقایی در مرتع‌های میان‌بند شهرستان شیراز نسبت به تغییر اقلیمی بررسی شد. هدف، واکاوی درک بهره‌برداران از نشانه‌های تغییر اقلیم و ارزیابی بُعدهای مختلف ظرفیت سازگاری شامل اقتصادی، اجتماعی، زیرساختی، دانشی و سیاست‌های دولتی به ‌منظور ارائه راهکارهای تقویت تاب‌آوری معیشتی بود. پژوهش به شیوه توصیفی-پیمایشی و با استفاده از پرسشنامه‌ای ساختاریافته انجام شد که روایی آن توسط متخصصان تأیید و پایایی آن با آلفای کرونباخ 773/0 برای درک اقلیمی و 772/0 برای ظرفیت سازگاری محاسبه شد. جامعه آماری دربرگیرنده عشایر طایفه‌های شش‌بلوکی و رحیملو بود و ۷۹ نفر از اعضای شورای عشایری دوره پنجم به شیوه هدفمند و به صورت نمونه کامل بررسی شدند. نتایج نشان دادند که عشایر دارای درک متوسط تا زیادی از تغییر اقلیمی دارند (میانگین23/3)، به‌ویژه کاهش بارش برف و خشکیدن منابع آبی به‌‌عنوان شاخص‌ترین نشانه‌ها شناسایی شدند، در حالی‌که افزایش آفت‌های جدید و تغییر در الگوهای باد، کمتر مورد توجه بودند. در ارزیابی بُعدهای ظرفیت سازگاری، بُعد دانشی با میانگین 33/2 بیشترین و بُعدهای اقتصادی (86/1) و سیاست‌های دولتی (94/1) کمترین میانگین‌ها را داشتند. آزمون فریدمن4 تفاوت معنی‌داری را بین این بُعدها نشان‌داد. الگو‌سازی معادله‌های ساختاری نیز رابطه معنی‌دار را بین درک اقلیم و ظرفیت سازگاری تأیید نکرد. بر اساس یافته‌ها، پیشنهاد می‌شود با تقویت تعاونی‌های عشایری، آموزش‌های ترکیبی بومی و نوین، توزیع عادلانه فناوری و حمایت از خانوارهای آسیب‌پذیر، تاب‌آوری عشایر در برابر تغییرهای اقلیمی افزایش یابد.

https://srj.asnr.ias.ac.ir/article_242162_73182ebd0ac3518d8fc239bcb56a0908.pdf

فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران مجله پژوهش های راهبردی در علوم کشاورزی و منابع طبیعی 24234757 11 1 2026 05 22 Analyzing the Role of Water and Fertilizer in Agricultural Export Policymaking واکاوی جایگاه آب و کود در تدوین سیاست‌های صادرات محصول‌های کشاورزی 93 104 242167 10.22047/srjasnr.2026.529254.1135 FA امیرحسین خوشگفتارمنش استاد دانشگاه صنعتی اصفهان حدیث وطن خواه گروه علوم خاک دانشگاه صنعتی اصفهان Journal Article 2025 06 08 In recent years, special attention has been paid to the export of agricultural products, including greenhouse products. However, the sustainable development and prosperity of this sector require attention to certain indicators and agricultural-economic aspects that seem to have largely been overlooked and received less attention from policymakers. This article highlights some hidden aspects and unseen angles of agricultural product exports. Identifying these principles, which do not apply to other goods, is beneficial and perhaps necessary for formulating innovative and scientific policies for the export of agricultural products. Considering the amount of water, energy, and nutrients exported per unit of product (namely virtual water, virtual energy, and virtual fertilizer, respectively), as well as other hidden aspects in the production of agricultural products, it is strategically important to formulate related export policies for each product. Furthermore, identifying target countries for export is essential, taking into account the possibility of bartering the strategic needs of the country with the exported product. It should be noted that in the case of product exports, the subsidy is allocated only to the producer of the product and not to the general public. Social justice will only be established if the real cost of inputs is considered in the valuation of the exported product and made available to the public through specific methods. در سال‌های گذشته توجه ویژه‌ای به صادرات محصول‌های کشاورزی از جمله محصول‌های گلخانه‌ای شده است. توسعه و رونق پایدار این بخش نیازمند توجه به برخی از شاخص‌های ویژه و جنبه‌های زراعی-اقتصادی است که تاحد زیادی نادیده گرفته ‌شده و کمتر مورد توجه سیاستگذاران صادرات محصول‌های کشاورزی قرارگرفته است. در مقاله حاضر، برخی از جنبه‌های پنهان و گوشه‌های دیده نشده صادرات محصول‌های کشاورزی برپایه گزارش‌های رسمی مرجع‌های مرتبط، مورد وکاوی قرارگرفته ‌است. شناسایی این گوشه‌ها که در رابطه با دیگر کالاها مطرح نیست، برای تدوین سیاست‌های نوین و علمی صادرات محصول‌های کشاورزی مفید و گاهی ضروری می‌باشد. در نظرگرفتن مقدار آب، انرژی و عنصرهای غذایی صادر شده (در قالب آب مجازی، انرژی و کود مجازی) در برابر هر واحد محصول و دیگر جنبه‌های پنهان در تولید محصول‌های کشاورزری در تدوین سیاست‌های مرتبط با صادرات این محصول‌ها، اهمیت راهبردی دارد. افزون بر این، توجه به امکان تهاتر نیازهای راهبردی کشور با محصول صادر شده، ضروری ‌است. باید به این نکته توجه ‌داشت که در صورت صادرات محصول، یارانه تنها به تولیدکننده محصول و نه به مردم تخصیص داده‌ شده ‌است. در صورتی عدالت اجتماعی برقرار خواهد شد که قیمت واقعی نهاده در ارزش‌گذاری محصول صادراتی در نظر گرفته شده و با شیوه‌های مشخص، در اختیار همه مردم قرار داده شود.

https://srj.asnr.ias.ac.ir/article_242167_124ff27f0df50dc68005e09d8c1ba8e1.pdf

فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران مجله پژوهش های راهبردی در علوم کشاورزی و منابع طبیعی 24234757 11 1 2026 05 22 The Role of Energy Productivity Index in Data-Driven Policy and Innovation Transfer in Agriculture: A Case Study of Wheat in Tillage Systems of Alborz Province کاربرد شاخص بهره‌وری انرژی در سیاست‌گذاری داده‌محور و انتقال نوآوری در کشاورزی: بررسی موردی گندم در سامانه‌های خاک‌ورزی البرز 105 114 242168 10.22047/srjasnr.2026.536428.1138 FA عادل طاهری حاجی وند گروه مهندسی بیوسیستم، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران 0000-0001-7643-3396 مهسا عباسی گروه مهندسی بیوسیستم، دانشکده مهندسی کشاورزی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران Journal Article 2025 07 22 Rising concerns over resource crises, declining input productivity and environmental impacts have amplified the need to reform wheat production systems in Iran. This study aims to provide a comparative analysis of the energy productivity index and to elucidate the significance of data-driven, evidence-based policymaking by comparing conventional and conservation tillage systems in wheat farms of Alborz Province. Data were collected through field surveys, recording input consumption, energy inflows and outflows and environmental indicators and analyzed using validated coefficients and standard software. The results demonstrated that implementing conservation tillage led to a significant reduction (over 50%) in total energy consumption, saving fuel and nitrogen fertilizer, while markedly improving energy productivity and the output-input ratio. Furthermore, the share of renewable energy increased and negative environmental effects, including ecosystem damage and depletion of non-renewable resources were reduced. Life cycle assessment indicated that targeted management of fertilizer and fuel constitutes the most effective tools for minimizing the environmental footprint of wheat in the region. Thus, the development of energy indices and data-driven analysis, combined with targeted education and enhanced access to conservation mechanization technologies, can accelerate the transition to sustainable and resilient agriculture in Iran and serve as a practical strategy for informed policymaking in the agricultural sector. افزایش نگرانی‌ها پیرامون بحران منابع پایه، کاهش بهره‌وری نهاده‌ها و پیامدهای محیط‌زیستی، لزوم بازنگری در نظام‌های تولید گندم ایران را دو چندان کرده ‌است. پژوهش حاضر با هدف ارزیابی تطبیقی شاخص بهره‌وری انرژی بین دو سامانه خاک‌ورزی مرسوم و حفاظتی در کشتزارهای گندم استان البرز و کاربرد آن در سیاست‌گذاری انجام شد. این کار، بر پایه رویکرد داده‌برداری میدانی با مقایسه شاخص‌های انرژی و ارزیابی چرخه زندگی4 انجام ‌شد. داده‌ها با استفاده از نرم‌افزارهای  Excel 2021 و IBM SPSS Statistics 26 و برای ارزیابی چرخه زندگی نرم‌افزار SimaPro v9.0  با روش IMPACT 2002+ واکاوی ‌شدند. نتایج نشان دادند که کاهش مصرف کود نیتروژن (7/38%) و سوخت دیزل (25%) بیشترین سهم را در کاهش بار محیط‌زیستی دارند. شاخص بهره‌وری انرژی از 23/1 به 37/1 و شدت مصرف انرژی از 18/22 به 94/19  مگاژول بر کیلوگرم گندم تغییرکرد. همچنین، شاخص‌های  ارزیابی چرخه زندگی  کاهش انتشار دی‌اکسیدکربن معادل ۲%، تأثیر بر سلامت انسان 23% و بوم‌نظام 19% را نشان دادند. بنابراین توسعه با بهره‌گیری‌ از شاخص‌های انرژی بر پایه پایش داده‌ها، همراه با آموزش هدفمند و آسان‌سازی دسترسی به فناوری‌های کشاورزی حفاظتی، می‌تواند دوره گذار به کشاورزی پایدار و تاب‌آور را در ایران شتاب بخشد و به‌عنوان راهبردی عملی در تصمیم‌سازی سیاست‌گذاران بخش کشاورزی مورد توجه قرارگیرد.

https://srj.asnr.ias.ac.ir/article_242168_270153fb29dd7eb65001f48f964495d2.pdf