نقشه راه توسعه گلخانه ها در منطقه ‌های ساحلی جنوب کشور با اقلیم گرمسیری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار پژوهش مؤسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج

چکیده

منطقه­های ­­­ساحلى خلیج ­­‌فارس و مُکران در جنوب ایران، جز ناحیه‌های گرم و مرطوب/گرم و خشک با تابستان­های طولانی و گرم و زمستان­های کوتاه و خنک هستند.دربرنامه توسعه کشت­های گلخانه­ای کشور، مقرر شده است 48350 هکتار در 10 سال به­­مساحت گلخانه­های کشور اضافه شود که سهم نوار ساحلی­جنوب کشور از این توسعه، حدود 13000 هکتار است. کمبود منابع آب، اقلیم ویژه، لزوم افزایش بهره­وری در کشاورزی، لزوم محرومیت­زدایی و ارتقای سطح زندگی مردم، امکان صدور فراورده­های گلخانه­ای به کشورهای عرب حوزه خلیج­­ فارس و دریای ­عمان ضرورت توسعه کشت­های گلخانه­ای را در این منطقه­هاو نیز بهره­گیری از سازه­های خاص و ارزان را برای آن­ها، بیشتر کرده است. در این نوشتار، ضمن واکاوی شرایط اقلیمی استان­های واقع در منطقه­های­­ساحلی جنوبی، تلاش شده است تا نوع و ویژگی­های فنی محیط­های کنترل شده مناسب برای کشت گیاهان تعیین شود. برای جنوب استان سیستان و بلوچستان، به­­عنوان منطقخ نیمه­­استوایی، به­­ترتیب گلخانه­های دارای تهویه­­ طبیعی با دریچه‌های پیوسته ­بازِ سقفی و کناری، سازه­های توری­دار با سقف­ قوسی و سازه­های توری­دار با سقف­­ مسطح پیشنهاد شده­اند. برای جنوب استان هرمزگان با اقلیم گرم و مرطوب، گلخانه­های دارای تهویه ­طبیعی با قابلیت باز و بسته شدن دریچه­های سقفی و کناری توصیه شده­اند. برای استان بوشهر و جنوب استان خوزستان، نیز گلخانه­های دارای تهویه­­ طبیعی با قابلیت باز و بسته شدن دریچه‌های سقفی و کناری، دارای نسبت تهویه بالاتر و نیز مجهز به سامانه­های گرمایش کمکی، پیشنهاد شده­اند.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Road Map for Greenhouse Development in Southern Coastal Zones of Iran with Hot Climate

نویسنده [English]

  • G. Zarei

Associate Professor of Agricultural Engineering Research Institute, Karaj

چکیده [English]

Southern coastal zones of Iran are divided into Persian Gulf and Mokran regions. These areas have subtropical and arid-warm climate with relatively long hot summers and short and slightly cool winters. According to greenhouse development program, it is planned to add 48350 hectares to the greenhouses during a ten-year period. The southern coastal zones are projected to have a share of about 13,000 hectares from this development. Water scarcity, harsh climatic conditions, need for increasing agricultural productivity, need to alleviate poverty and improve people's livelihoods, and possibility of exporting products to Arab countries, have increased the need for greenhouse cultivation in Iran’s southern coastal zones, with the use of special and inexpensive structures. In this article, while analyzing the climatic conditions of each province of the coastal zone, attempt has been made to present the type and technical characteristics of controlled environments suitable for plant cultivation in each province. In this regard, for south of Sistan and Balouchestan province as a subtropical region, naturally ventilated greenhouses with permanent roof and side opening vents, dome-shade net houses and flat-roof shade net houses were suggested. For south of Hormozgan province with warm-humid climate, naturally ventilated greenhouses with the ability to open and close roof and side vents were recommended. For Boushehr province as well as for south of Khuzestan province, naturally ventilated greenhouses with the ability to open and close roof and side vents with higher ventilation ratio and with supplemental heating systems were recommended.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Greenhouse development
  • Mokran coastal zone
  • Persian Gulf coastal zone
  • Productivity
1- بی­نام، 1390. پایش و مطالعات شبیه­سازی سواحل ایران (فاز 6-سواحل مکران). سازمان بنادر و دریانوردی وزارت راه و شهرسازی. 215 صفحه.
2- بی­نام، 1393. طرح جامع مدیریت یک­پارچه منطقه های ساحلی ایران (فرآیندهاو دستاوردها). سازمان بنادر و دریانوردی وزارت راه و شهرسازی. 48 صفحه.
3- بی­نام، 1394. پروژه افزایش تولید در گلخانه­ها در برنامه اقتصاد مقاومتی (1404-1395). معاونت امور باغبانی وزارت جهاد کشاورزی. 28 صفحه.
4- بی­نام، 1395. بررسی ویژگی­های اقلیمی نواحی جنوبی حاشیه خلیج فارس و دریای عمان. ستاد توسعه سواحل مکران. 32 صفحه.
5- بی­نام، 1397. مطالعات آمایش، استعدادیابی، ایجاد و توسعۀ گلخانه­ها در استان سیستان و بلوچستان (جلد 3– هواشناسی و اقلیم). شرکت شهرک­های کشاورزی. 105 صفحه.
6- زارعی، ق.، آ. عزیزی، م.ع. شاهرخ­نیا و م. پوزش ­شیرازی. 1394. تعیین معیارهای طراحی بهینه سازه­­های گلخانه­­ای برای منطقه­های گرمسیر کشور. گزارش پژوهشی شماره 48600 موسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی، 197 صفحه.
7- زارعی، ق. 1396. چالش‌های سازه­ای گلخانه­ها در ایران. مجله پژوهش‌های راهبردی در علوم کشاورزی و منابع طبیعی 162-149: (2)2.
8. AGRE-TECH Company Catalog. http://www.agroshadenet.In: Ethics Infinity Private Limited Catalog. Retrieved from:  http://www.ethicsinfinity. com/Greenhouse-Polyhouse-Net-House-Project.
9. Ilic, Z.S., L. Milenkovic, L.Sunic, S. Barac, J. Mastilovic, Z. Krvresan and E. Fallik.  2017. Effect of shading by coloured nets on yield and fruit quality of sweet pepper. Zemdirbyste-Agriculture 104(1):53–62.
10. Indian National Horticulture Board. 2011. Standard for naturally ventilated, fan-pad greenhouse and shade-net house.  Protected  production under NHB scheme. Technical Standard NO NHB-PH-Type 02-2011. 31 p.
11. Mditshwaa, A., L.S. Magwazaa and S.Z. Tesfay. 2019. Shade netting on subtropical fruit: Effect on environmental conditions, tree physiology and fruit quality. Sci Hort. 256: 108556.
12. Meena,  R.K. 2013. Microenvironment study under different colour shade nets and its effects on biophysical parametes in Spinach. M.S. Thesis. Indian Agricultural Research Institute, New Delhi. 147 p.
13. Ombodi, A.,  Z.  Pek,  P. Szuvandzsiev,  A. Lugasi, H.L. Darazsi and  L. Helyes. 2016. Effect of colored shade nets on some nutritional characteristics of a Kapia type pepper grown in plastic tunnel. Columella – J.Agr. Environ. Sci. 3(2):25-33.
14. Shahak, Y. 2008. Photo-selective netting for improved performance of horticultural crops. A review of ornamental and vegetable studies carried out in Israel. Acta Hort. 770:161–168.
15. Stamps, R.H. 2009.  Use of colored shade netting in horticulture. HortScience 44(2):239-241.
16. von Zabeltitz, C. and W.O. Baudoin. 2005. Greenhouse and shelter structures for tropical regions. Food and Agricultural Organization (FAO), Paper 154. 122 p.